نېمە ئۈچۈن تاماكا قانۇنلۇق؟قانۇن، ئىقتىساد ۋە ئاممىۋى سەھىيە نۇقتىلىرىدىن چوڭقۇر تەھلىل.

«سوئال»نېمە ئۈچۈن تاماكا قانۇنلۇق؟«يېقىنقى يىللاردىن بۇيان ئىزدەش مىقدارى ئۈزلۈكسىز ئېشىپ باردى». ئامما تاماكا چېكىشنىڭ ساغلاملىققا بولغان خەۋپ-خەتىرىنى تولۇق چۈشەنگەندىن كېيىن، نۇرغۇن كىشىلەر يەنىلا ھەيران قالىدۇ: تاماكا راك، يۈرەك قان تومۇر كېسەللىكلىرى ۋە بالدۇر ئۆلۈمنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان بولغاچقا، نېمە ئۈچۈن ئۇلار دۇنيادىكى كۆپ قىسىم دۆلەتلەردە يەنىلا قانۇنلۇق مەھسۇلات ھېسابلىنىدۇ؟

بۇ سوئالغا ھەقىقىي جاۋاب بېرىش ئۈچۈن، «ساغلاملىققا مۇناسىۋەتلىك توغرا ياكى خاتا» دېگەن بىرلا نۇقتىدىن ھالقىپ، قانۇن، ئىقتىساد، ئاممىۋى سىياسەت ۋە ئىجتىمائىي رېئاللىق قاتارلىق كۆپ جەھەتلەردىن ئومۇميۈزلۈك تەھلىل ئېلىپ بېرىش كېرەك.

一． نېمە ئۈچۈن تاماكا قانۇنلۇق؟تاماكا قانۇنلۇقلۇقىنىڭ تارىخى ۋە قانۇنىي ئارقا كۆرۈنۈشى

تاماكىنىڭ قانۇنلۇق بولۇشىنىڭ سەۋەبى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىكتارىخىي مۇھىت.

20-ئەسىرنىڭ ئوتتۇرىلىرىدىن بۇرۇن، ئىنسانلار تاماكا چېكىشنىڭ ساغلاملىققا بولغان خەۋپ-خەتىرىنى سىستېمىلىق ھالدا تونۇپ يەتمىگەن. تاماكا ئۇزۇندىن بۇيان ئورتاق زىرائەت ۋە قانۇنلۇق تاۋار دەپ قارىلىپ كەلگەن ھەمدە ئىجتىمائىي، سودا ۋە مەدەنىيەت پائالىيەتلىرىدە كەڭ قوللىنىلغان. ئىلمىي تەتقىقاتلار تاماكا چېكىش بىلەن راك قاتارلىق ئېغىر كېسەللىكلەر ئوتتۇرىسىدىكى سەۋەب-نەتىجە مۇناسىۋىتىنى تەدرىجىي جەزملەشتۈرگەندە، تاماكا سانائىتى ئاللىقاچان دۇنيا ئىقتىسادىي سىستېمىسىغا چوڭقۇر سىڭىپ كەتكەن ئىدى.

شۇڭا كۆپ قىسىم دۆلەتلەر بۇنى تاللىدىقانۇن دائىرىسىدە نازارەت قىلىشنى كۈچەيتىش كېيىن ئۇلارنى پۈتۈنلەي چەكلەشنىڭ ئورنىغا.

二． نېمە ئۈچۈن تاماكا قانۇنلۇق؟نېمىشقا ھۆكۈمەت تاماكىنى چەكلىمەيدۇ؟

بۇ «...» نىڭ ئارقىسىدىكى ئاساسلىق سوئال.نېمە ئۈچۈن تاماكا قانۇنلۇق؟«ئىزدەش»، ۋە جاۋابى ئاددىي ئەمەس.

تاماكا چېكىشنى پۈتۈنلەي چەكلەش ئەمەلىيەتتە تۆۋەندىكىدەك ئېغىر سەلبىي ئاقىۋەتلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن:

• قارا بازار ۋە قاچاقچىلىق تېز سۈرئەتتە كېڭىيىۋاتىدۇ
• ساختا تاماكىلارنىڭ سۈپىتىنى كونترول قىلغىلى بولمايدۇ
• قانۇن ئىجرا قىلىش چىقىمى ۋە ئىجتىمائىي خەۋپ-خەتەرلەر ئېشىپ كېتىۋاتىدۇ

ئەكسىچە، قاتتىق نازارەت ئاستىدا قانۇنلۇق سېتىش ھۆكۈمەتنىڭ تاماكا چېكىش قىلمىشىغا ئۈنۈملۈك ئارىلىشىشىغا ۋە ئومۇمىي زىياننى ئازايتىشىغا شارائىت ھازىرلايدۇ.

三. نېمە ئۈچۈن تاماكا قانۇنلۇق؟باج ۋە ئىقتىسادىي پايدىلار مۇھىم سەۋەبلەر

تاماكا باجىنىڭ تاماكىنىڭ قانۇنلۇق بولۇشىدىكى مۇھىم رېئال ئامىل ئىكەنلىكى ئىنكار قىلىنمايدۇ.

نۇرغۇن دۆلەتلەردە، تاماكا باجى مۇقىم ۋە زور مىقداردىكى مالىيە مەنبەسى بولۇپ، تۆۋەندىكى ئىشلارغا ئىشلىتىلىدۇ:

• ئاممىۋى سەھىيە سىستېمىسى
• تاماكا چېكىشكە قارشى تۇرۇش ۋە تاماكا تاشلاش پروگراممىلىرى
• ساغلاملىق تەربىيەسى ۋە ئالدىنى ئېلىش خىراجىتى

ئەگەر تاماكا پۈتۈنلەي چەكلەنسە، ھۆكۈمەت پەقەت باج كىرىمىنى يوقىتىپلا قالماي، يەنە قانۇنسىز بازارغا قارشى تۇرۇش ئۈچۈن تېخىمۇ كۆپ بايلىق سەرپ قىلىشقا توغرا كېلىدۇ، بۇنىڭ نەتىجىسىدە ئومۇمىي چىقىم ئۆرلەيدۇ.

四．نېمە ئۈچۈن تاماكا قانۇنلۇق؟چوڭلارنىڭ تاللاش ئەركىنلىكىنىڭ قانۇنىي مەنتىقى

قانۇنىي نۇقتىدىن قارىغاندا، تاماكا ئادەتتە تۆۋەندىكىدەك ئېنىقلىما بېرىلىدۇ:

• قانۇنلۇق، ئەمما چوڭلار ئىستېمال بۇيۇملىرى سۈپىتىدە ئېنىق ساغلاملىق خەۋپى بار

ھۆكۈمەتنىڭ قانۇن چىقىرىش مەنتىقىسى مۇنداق:

چوڭلارنىڭ خەۋەردار ۋە ئىختىيارىي بولۇشى شەرتى ئاستىدا، دۆلەت ئۇلارنىڭ تاللاش ھوقۇقىدىن پۈتۈنلەي مەھرۇم قالماسلىقى كېرەك، بەلكى ئاگاھلاندۇرۇش، چەكلىمە قويۇش ۋە يېتەكچىلىك قىلىش ئارقىلىق ئومۇمىي ئىجتىمائىي خەۋپنى ئازايتىشى كېرەك. بۇ يەنە تاماكىنىڭ قانۇنىي سەۋىيەدە قانۇنلۇق بولۇشىنىڭ مۇھىم سەۋەبى.

五. نېمە ئۈچۈن تاماكا قانۇنلۇق؟نىكوتىنغا بېرىلىپ كېتىش «چەكلەش»نى تېخىمۇ مۇرەككەپلەشتۈرىدۇ

نىكوتىننىڭ بېقىنىش نىسبىتى يۇقىرى، شۇڭا «ئاددىي چەكلەش» نىڭ ئەمەلىيەتتە ئۈنۈملۈك بولۇشى تەس.

ئەگەر تاماكا تۇيۇقسىز چەكلەنسە:

• نۇرغۇن تاماكا چەككۈچىلەر قانۇنسىز يوللارغا يۈزلىنىشى مۇمكىن
• خەتەرلىك، نازارەت قىلىنمىغان ئورۇنباسارلارنى ئىشلىتىڭ
• ئەكسىچە، ئاممىۋى ساغلاملىق خەۋپ-خەتىرى ئېشىشى مۇمكىن

شۇڭلاشقا، كۆپىنچە دۆلەتلەر بىر قېتىملىق چەكلەشنىڭ ئورنىغا، باجنى تەدرىجىي ئاشۇرۇش، سېتىشنى چەكلەش ۋە جەلپ قىلىش كۈچىنى ئازايتىشنى تاللايدۇ.

六. نېمە ئۈچۈن تاماكا قانۇنلۇق؟قانۇنىي دېگەنلىك بىخەتەر دېگەنلىك ئەمەس

بۇ ئېنىقلاشتۇرۇلۇشى كېرەك بولغان مۇھىم نۇقتا:

تاماكىنىڭ قانۇنلۇق بولۇشى تاماكىنىڭ بىخەتەر ئىكەنلىكىنى بىلدۈرمەيدۇ.

تاماكا قانۇنلۇق بولغاچقا، ھۆكۈمەت تۆۋەندىكىلەرنى يولغا قويالايدۇ:

• مەجبۇرىي ساغلاملىق ئاگاھلاندۇرۇش گىرافىكلىرى
• ئېلان ۋە ئورالما چەكلىمىلىرى
• ئاممىۋى سورۇنلاردا تاماكا چېكىشنى چەكلەش
• سېتىۋېلىش يېشىنى ئۇزارتىش

بۇ تەدبىرلەر تاماكا چېكىشنى ئىلگىرى سۈرۈشنى مەقسەت قىلمايدۇ، بەلكى ...چەككۈچىلەرنىڭ سانىنى ۋە سالامەتلىككە زىيان يەتكۈزۈشنى ئىمكانقەدەر ئازايتىش.

七. نېمە ئۈچۈن تاماكا قانۇنلۇق؟نېمە ئۈچۈن تاماكا نەشە قاتارلىق قانۇنسىز ئەمەس؟

نۇرغۇن كىشىلەر تاماكىنى نەشە بىلەن سېلىشتۇرىدۇ، بۇ يەنە «...نېمە ئۈچۈن تاماكا قانۇنلۇق؟«ئىزدەش».

ئاساسلىق پەرق تۆۋەندىكىلەردە:

• ھەر خىل قانۇن تارىخى يوللىرى
• ھەر خىل ئىجتىمائىي قوبۇل قىلىش دەرىجىلىرى
• ھەر خىل باشقۇرۇش ئۇسۇللىرى

نەشە ئادەتتە جىنايەت نىسبىتىنىڭ يۇقىرى بولۇشى بىلەن بىۋاسىتە مۇناسىۋەتلىك، تاماكا بولسا ئۇزۇن مۇددەتلىك سالامەتلىك خەۋپ-خەتىرى بىلەن مۇناسىۋەتلىك. ھۆكۈمەت «جىنايى جازا» دىن كۆرە «زىياننى كونترول قىلىش» قا مايىل.

八. نېمە ئۈچۈن تاماكا قانۇنلۇق؟دۇنياۋى يۈزلىنىشلەر تاماكىنىڭ قانۇنلۇقلۇقىنى ئۆزگەرتەمدۇ؟

تاماكا چېكىش ھازىر يەنىلا قانۇنلۇق بولسىمۇ، دۇنياۋى يۈزلىنىش ناھايىتى ئېنىق:

• تاماكا چېكىش نىسبىتى ئۈزلۈكسىز تۆۋەنلەۋاتىدۇ
• تاماكا چېكىشكە قارشى تۇرۇش قائىدىلىرى بارغانسېرى قاتتىقلىشىۋاتىدۇ
• نۇرغۇن دۆلەتلەر «تاماكىسىز ئەۋلاد» نىشانىنى ئوتتۇرىغا قويدى

كەلگۈسىدە، تاماكا پۈتۈنلەي چەكلىنىپ قالمايدۇ، بەلكى سىياسەت لايىھىلەش ئارقىلىق تاماكا ئىشلەپچىقىرىش ئېھتىماللىقى يۇقىرى:

• قىممەترەك
• سېتىۋېلىش تېخىمۇ تەس
• ئىجتىمائىي جەھەتتىن ئانچە قوبۇل قىلىنمايدۇ

九. نېمە ئۈچۈن تاماكا قانۇنلۇق؟بۇ مەسىلىنى چۈشىنىش، ئۇنىڭغا قارشى تۇرۇشتىن مۇھىم.

«چۈشىنىش»نېمە ئۈچۈن تاماكا قانۇنلۇق؟«تاماكىنى قوغداش ئەمەس، بەلكى ئاممىۋى باشقۇرۇشنىڭ ھەقىقىي مەنتىقىنى چۈشىنىشىمىزگە ياردەم بېرىش ئۈچۈندۇر. ھەقىقىي ئۈنۈملۈك تاماكا كونترول قىلىش ھېسسىيات جەھەتتىن چەكلەش ئەمەس، بەلكى ئۇزۇن مۇددەتلىك، سىستېمىلىق ۋە ئىمكانىيەتلىك سىياسەت بىرىكمىسىدۇر.»

十. نېمە ئۈچۈن تاماكا قانۇنلۇق؟خۇلاسە – قانۇنلۇقلۇق ھەقىقىي مۇرەسسەلەر ئاستىدا ئاممىۋى تاللاشتۇر

قىسقىسى، تاماكىنىڭ قانۇنلۇق بولۇشىنىڭ سەۋەبى تۆۋەندىكىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ھەر خىل رېئال ئامىللارنىڭ بىرىكمە تەسىرىنىڭ نەتىجىسىدۇر:

• تارىخىي مىراس مەسىلىلىرى
• ئىقتىسادىي ۋە باج قۇرۇلمىسى
• شەخسىي ئەركىنلىكنىڭ قانۇنىي ئېنىقلىمىسى
• قارا بازار خەۋپ-خەتىرىنى ئەقىلگە مۇۋاپىق باھالاش

تاماكا چېكىلمەكتەقانۇنلۇق، ئەمما ئۈزلۈكسىز چەتكە قېقىلغان دۇنيا جەمئىيىتى تەرىپىدىن. ئۇلارنىڭ قانۇنلۇقلۇقى مەڭگۈلۈك ئەمەس، بەلكى ئاممىۋى سەھىيە نىشانى ئاستىدا ئۈزلۈكسىز قىسىلىپ كەلمەكتە.

بەلگىلەر: #خاسلاشتۇرۇش #قەغەز قۇتا #سىگارېت قۇتىسى #سوۋغات قۇتىسى #يۇقىرى سۈپەتلىك #كارتون #تاماكا #CBD #سىگارېت